RES ve GES'te takvimi türbin değil, izin dosyası belirler
Yatırımcının sorusu tektir: bu santral ne zaman ve hangi maliyetle enerji verir. Cevabı çoğu zaman montaj programı değil, izin ve bağlantı dosyası belirler. Panel ya da türbin sahaya gelmeden önce bitmesi gereken bir belge sırası vardır ve bu sıra atlanınca kaybedilen zaman sahada telafi edilmez.
Bu hizmetin kapsamı
Fizibilite ve ölçüm uygunluğu
Yatırım kararından önce sahanın başvuruya uygun olup olmadığına bakılır. Rüzgâr önlisans başvurularında son sekiz yıl içinde elde edilmiş en az bir yıl süreli ölçüm, güneş başvurularında yine son sekiz yıl içinde elde edilmiş ve altı ayı yerinde olmak üzere en az bir yıl süreli ölçüm aranır; ölçüm istasyonu başvuruya konu santral sahasının içinde olmak zorundadır (Lisans Yönetmeliği md. 37 ve 38). Süresi kısa ya da sahanın dışında kalan bir ölçüm, dosyayı daha başvuru aşamasında durdurur.
Bağlantı noktası ve kapasite değerlendirmesi
Bağlantı noktası ve gerilim seviyesi yatırımcının tercihiyle değil, TEİAŞ ve/veya ilgili dağıtım şirketinin görüşüyle belirlenir. Lisanssız tarafta başvurular her takvim ayı içinde toplanır ve komisyon tarafından takip eden ayın ilk yirmi günü içinde evrak yönünden topluca değerlendirilir (Lisanssız Yönetmeliği md. 13). Kapasite ve bağlantı görüşü netleşmeden yapılan tasarım, çoğu zaman ikinci kez yapılır.
İzin ve onay takviminin çıkarılması
Önlisans süresi içinde mülkiyet veya kullanım hakkı, nazım ve uygulama imar planı onaylarının kesinleşmesi, ön proje veya kat’i proje onayı, bağlantı anlaşması başvurusu, ÇED kararı ve yapı ruhsatı tamamlanır; rüzgârda ayrıca Teknik Etkileşim İzni ile askeri yasak bölge ve atış alanı görüşleri aranır (Lisans Yönetmeliği md. 17). Takvim bu belgelerin birbirini bekleme sırasına göre kurulur. Onay süresi teklifte ayrı bir kalem olarak yazılır, sürprize bırakılmaz.
Tasarım kontrolü ve proje onayına hazırlık
Tek hat şeması, yük ve kesit hesapları, koruma koordinasyonu, topraklama tasarımı ve şebeke uyum gereklilikleri onaya gitmeden önce kontrol edilir. Onay makamından dönen bir proje yalnız çizimi değil, bağlantı anlaşması takvimini de geriye atar. Kontrol tek bir paftada değil, onaya sunulacak dosyanın tamamında yapılır.
İhale ve sözleşme desteği
Teknik şartname ve iş kalemi listesi yazılırken kazı, kablo, köşk, pano, montaj, ölçüm, test ve kabul kalemleri ayrı ayrı tanımlanır. Hangi kalemin kimde olduğu sözleşmede yazmıyorsa, iki yüklenicinin sınırında duran iş kimsenin işi olmaz. Teklif karşılaştırması da fiyat toplamı üzerinden değil, bu kalem ayrımı üzerinden yapılır.
Saha yönetimi, test ve kabul
Bağlantı anlaşmasının imza tarihi, tamamlanma süresinin başladığı tarihtir; lisanssız tarafta ÇED, imar ve diğer izin ve onaylar ile kabul işlemleri, dağıtım trafosunu kullanan tesislerde bir yıl, bu trafoyu kullanmayanlarda hidrolik kaynakta üç yıl ve diğer kaynaklarda iki yıl içinde bitmek zorundadır (Lisanssız Yönetmeliği md. 19). Geçici kabul, ünitelerin senkronizasyonundan sonra Kontrol Firması nezaretinde yapılan saha test, kontrol ve raporlama işlemleriyle tamamlanır (Elektrik Üretim Tesisleri Kabul Yönetmeliği md. 4). Ölçüm çıktıları tutanağa yazılır, tutanak imzalanır.
Sahada iş sırası
Bu sürecin sınırları mevzuatta yazılıdır. Lisanslı tarafta önlisans süresi kaynak türü ve kurulu güce göre Kurul kararıyla belirlenir ve otuz altı ayı geçemez (Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği md. 9). Lisanssız tarafta bağlantı anlaşmasına çağrı mektubunun tebliğinden itibaren bir yıl süre verilir ve proje bu süre içinde Bakanlığa ya da Bakanlığın yetki verdiği kuruma onaylatılır (Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği md. 17). Bu süreler yatırımcının takviminden bağımsızdır; takvim onlara uydurulur.
Saha ve bağlantı ön elemesi
Kaynak, arazi ve bağlantı birlikte bakılır. Sahanın mülkiyet ya da kullanım hakkı durumu, imar durumu ve bağlanılması düşünülen noktanın kapasite görüşü çıkmadan tasarıma ve ekipman seçimine geçilmez. Bu adımda çıkan bir olumsuzluk en ucuz olumsuzluktur.
Ölçüm ve fizibilite dosyası
Rüzgârda ve güneşte mevzuatın aradığı ölçüm süresi, ölçüm istasyonunun konumu ve sensör yapısı kontrol edilir; Ölçüm İstasyonu Kurulum Raporu ile Ölçüm Sonuç Raporu MGM veya ilgili akredite kuruluş tarafından Kuruma sunulur (Lisans Yönetmeliği md. 37, 38 ve 39). Üretim tahmini bu ölçüme dayandırılır, katalog değerine değil.
Başvuru ve izin takvimi
Lisanssızda aylık başvuru dönemine, lisanslıda önlisans süresine göre bir belge sırası çıkarılır. Önlisans alındıysa ÇED kararı için ilgili kuruma başvurunun, Kurul kararının tebliğ tarihinden itibaren doksan gün içinde yapılması zorunludur (Lisans Yönetmeliği md. 17). Bu tarih takvimin ilk sabit noktasıdır.
Tasarım, proje onayı ve ihale
Proje onaya hazırlanır, onay makamının istediği belge seti tamamlanır ve paralelinde teknik şartname ile iş kalemi listesi yazılır. İhale, onaylı projenin üzerinden yapılır; onaysız projeyle alınan teklif, onaydan sonra yeniden fiyatlanır.
Saha yönetimi, test ve kabul
Kazı, kablo, köşk, pano ve montaj sırası bağlantı anlaşması takvimine göre yürütülür. Topraklama, yalıtım, süreklilik ve koruma testleri cihaz çıktısıyla ölçülür, değerler saha ölçüm tutanağına yazılır. Senkronizasyon sonrası test ve raporlama tamamlanmadan tesis kabule hazır sayılmaz.
En sık atlanan şartlar
Lisanssız başvuruda tek bir eksik evrak ayın tamamını götürür
Başvurular her takvim ayı içinde toplanıp takip eden ayın ilk yirmi günü içinde evrak yönünden topluca değerlendirilir ve eksik veya yanlış evrak verenlerin başvuruları teknik değerlendirmeye alınmaz (Lisanssız Yönetmeliği md. 13). Evrak sırası, sahadaki hiçbir hızlanmayla telafi edilmez.
Önlisanstan sonra ÇED başvurusu için doksan gün vardır
Rüzgâr ve güneş dâhil ilgili üretim tesisleri için ÇED Yönetmeliği kapsamında gerekli kararın alınması amacıyla, önlisans verilmesine ilişkin Kurul kararının tebliğ tarihinden itibaren doksan gün içinde ilgili kuruma başvurmak zorunludur (Lisans Yönetmeliği md. 17). Bu süre, ÇED sürecinin kendi süresinden ayrıdır.
Ölçüm istasyonu sahanın dışındaysa ölçüm sayılmaz
Ölçüm istasyonunun, önlisans başvurusu yapılan santral sahası alanı içinde yer alması gerekir (Lisans Yönetmeliği md. 38). Komşu parselde ya da yol kenarında kurulmuş bir direk, veri üretse de başvuruda kabul edilmez.
Süre, bağlantı anlaşmasının imzalandığı gün işlemeye başlar
Lisanssız tarafta ÇED, imar ve diğer izin ve onaylar ile kabul işlemlerinin tamamlanma süresi, bağlantı anlaşmasının imza tarihinden itibaren sayılır (Lisanssız Yönetmeliği md. 19). İzin işleri anlaşmadan sonraya bırakılırsa, süre izinlerle birlikte tükenir.
Sık sorulanlar
Santral ne zaman enerji verir?
Kesin tarih sözü vermiyoruz. Verilebilecek olan, sürenin nerede işlediğidir: lisanslı tarafta önlisans süresi otuz altı ayı geçemez (Lisans Yönetmeliği md. 9); lisanssız tarafta çağrı mektubunun tebliğinden itibaren bir yıl süre verilir (Lisanssız Yönetmeliği md. 17) ve tamamlanma süresi bağlantı anlaşmasının imza tarihinden itibaren işler (md. 19). Takvimi bu üç tarih üzerinden kurar, her ay hangi belgenin nerede olduğunu yazarız.
Gecikmenin sebebi genellikle teknik mi oluyor?
Çoğu zaman hayır. Gecikme, imar planı onayının kesinleşmemesi, ÇED kararının gecikmesi, proje onayının dönmesi ya da bağlantı görüşünün beklenenden farklı çıkması gibi izin ve bağlantı kalemlerinden gelir. Bunların hepsi önlisans süresi içinde tamamlanması gereken iş ve işlemler arasında sayılmıştır (Lisans Yönetmeliği md. 17).
Lisanssız bir tesiste de proje yönetimine gerek var mı?
Var. Lisanssız tarafta da başvuru aylık dönemlerle değerlendirilir, proje onayı bir yıllık süre içinde alınmak zorundadır ve kabul işlemlerinin tamamlanması için dağıtım trafosunun kullanılıp kullanılmamasına ve kaynağa göre bir, iki veya üç yıllık süreler tanımlanmıştır (Lisanssız Yönetmeliği md. 13, 17 ve 19). Bu süreler küçük tesiste de aynı şekilde işler.
Ölçüm zorunluluğu tam olarak nedir?
Rüzgâr enerjisine dayalı önlisans başvurularında sahada son sekiz yıl içinde elde edilmiş en az bir yıl süreli ölçüm; güneşte ise yine son sekiz yıl içinde elde edilmiş, altı ayı yerinde olmak üzere en az bir yıl süreli ölçüm aranır. Rüzgâr ölçüm direğinin yüksekliği en az 60 metre olmalı ve ölçümler biri 30 metrede, diğeri direğin en üst seviyesinde olmak üzere en az iki seviyede yapılmalıdır (Lisans Yönetmeliği md. 37 ve 39). YEKA başvuruları ile depolamalı üretim tesisi kapsamındaki başvurular bu zorunluluğun dışında tutulmuştur.
Kabul işlemlerini kim yapar?
Elektrik üretim tesislerinin kabul işlemleri yetkisi Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığındadır; Bakanlık bu yetkiyi doğrudan kullanabileceği gibi yetkilendirdiği kurum, kuruluş veya tüzel kişilere de yaptırabilir (Elektrik Üretim Tesisleri Kabul Yönetmeliği md. 5). Geçici kabul, senkronizasyon sonrası Kontrol Firması nezaretinde yapılan saha test, kontrol ve raporlama işlemleriyle tamamlanır. Bu yönetmelik, şebekeye 1 kV altı gerilim seviyesinden bağlı üretim tesislerini kapsam dışında bırakır (md. 2).
Sahayı anlatın, kapsamı birlikte çıkaralım
Gerilim seviyesi, ekipman listesi ve iş programı netleştikten sonra teklif tek sayfada verilir.