Yüksek gerilim tesisinde işletme sorumluluğu, bakım ve arıza analizi

Bu hizmetin kapsamı

• İşletme sorumluluğunun üstlenilmesi

  Belgeli mühendisle sözleşme kurulur, sözleşme EMO onayına sunulur ve dağıtım şirketine bildirilir. Devir alınan tesiste ilk iş, mevcut durumun kusur ve eksik listesidir; bu liste tesis sahibine yazılı verilir. Sorumluluk imzayla değil, o listeyle başlar.

• Tek hat şeması ve manevra yönergesi

  Tesisin güncel tek hat şeması çıkarılır, hücreler ve kesici-ayırıcı numaraları saha ile birebir eşleştirilir. Manevra yönergesi, kilitleme sırası ve iş izni akışı panonun yanına asılır. Gece arızasında manevrayı yapacak kişinin elinde kâğıt olmalıdır.

• Önleyici (periyodik) bakım

  Hücre temizliği, kesici ve ayırıcı mekanizma bakımı, kontak kontrolü, bara ve kablo başlığı bağlantılarının tork kontrolü, koruma rölesi ayar ve açma testi, trafo yağ seviyesi ile Buchholz ve termometre ihbarlarının denetimi. 36 kV'a kadar olan tesislerde bakımın nasıl ve hangi aralıkla yapılacağı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın Elektrik Kuvvetli Akım Tesislerinde Uygulanacak Bakım Usul ve Esasları belgesine göre planlanır. Daha yüksek gerilim kademelerinde bu belge kapsam dışı kaldığı için aralıklar üretici dokümanı ve ilgili standartlar üzerinden kurulur.

• Kestirimci bakım

  Yük altındaki bağlantıların termal görüntüsü alınır, ısınan nokta fotoğrafıyla raporlanır. Trafo yağından numune alınır, laboratuvar sonucu bir önceki numuneyle karşılaştırılır. Amaç arızayı beklemek değil, eğilimi görmek: aynı klemens üç ölçümde ısınıyorsa o klemens planlı kesintide sökülür.

• Ölçüm, periyodik kontrol ve tutanak

  Topraklama direnci, yalıtım direnci, süreklilik ve koruma tertibatının açma süresi cihaz çıktısıyla ölçülür. Değerler saha ölçüm tutanağına yazılır, tutanak iki nüsha imzalanır. Ölçüm ayrı, değerlendirme ayrı iştir; rapor yalnız rakamı değil, rakamın sınır değere göre nerede durduğunu da söyler.

• Arıza analizi ve iyileştirme

  Kesici açtıysa önce neden açtığı bulunur: röle kayıt bilgisi, arıza akımı, faz bilgisi ve zaman damgası okunur. Sebep bulunmadan tekrar kapama yapılmaz. Analiz sonunda iyileştirme kalemi yazılır; koruma koordinasyonu, kablo eki, topraklama bağlantısı ya da yük dağılımı neyi gerektiriyorsa o.

Sahada iş sırası

Yükümlülüğün nasıl yerine getirileceği EMO Elektrik Yüksek Gerilim Tesisleri İşletme Sorumluluğu Yönetmeliği'nde düzenlenir. Sorumluluğu üstlenen mühendisin EMO'dan aldığı belgesi olması, belgenin her yıl yenilenmesi ve hizmet dışarıdan alınıyorsa sözleşmenin EMO onaylı olması gerekir. İşletme sorumlusu, kanun karşısındaki sorumluluğunun yanında, tesis sahibi adına enerji sağlayan kuruluşun da muhatabıdır.

1. 01

   Tesis tespiti

   Gerilim kademesi, hücre ve trafo sayısı, koruma tertibatı ve mevcut belgeler yerinde görülür. Kusur ve eksikler listelenip tesis sahibine yazılı bildirilir. Bu liste, sonraki her raporun karşılaştırma zeminidir.

2. 02

   Belge ve yetkinin kurulması

   Sözleşme yapılır, EMO onayına sunulur ve dağıtım şirketine bildirilir. Tek hat şeması güncellenir, manevra yönergesi ve iş izni formu hazırlanır. Güvenlik malzemesi (yalıtkan eldiven, ıstanga, topraklama seti, ikaz levhaları) sayılır; eksikse eksik olarak yazılır.

3. 03

   Periyot planı

   Hangi ekipmanın hangi ayda bakılacağı ve hangi ölçümün hangi tarihte tekrarlanacağı takvime bağlanır. Mevzuattan gelen periyotlar ile üreticinin öngördüğü periyotlardan kısa olanı esas alınır. Planlı kesinti gerektiren kalemler üretim takvimine göre önceden yerleştirilir.

4. 04

   Saha bakımı ve ölçüm

   Gerilim kesilir, tekrar kapamaya karşı kilitlenir, gerilimsizlik doğrulanır, kısa devre edilip topraklanır ve komşu gerilimli bölümler sınırlanır. Bakım ve ölçüm bu sıradan sonra başlar. Çıkan değerler tutanağa yazılır, ısınan ve sınır dışına çıkan noktalar fotoğraflanır.

5. 05

   Rapor ve iyileştirme

   Rapor, EMO yönetmeliğinin öngördüğü şekilde gerek görüldüğünde ya da en fazla dört ayda bir düzenlenir. Raporda üç şey bulunur: ölçülen değerler, geçen döneme göre değişim, kapatılması gereken kalemler. Kapanmayan bir kalem bir sonraki raporda aynı numarayla tekrar görünür.

En sık atlanan şartlar

• Sözleşme var, işletme sorumlusu yok

  Yükümlülük imzayla değil, tesise gelmekle yerine getirilir. EMO belgesi yıl sonuna kadar geçerlidir; yenilenip yenilenmeyeceğine EMO her yıl karar verir. Bir mühendisin üstlenebileceği tesis sayısı ve toplam güç de EMO Yönetim Kurulu kararıyla sınırlıdır. Sözleşme kurmadan önce mühendisin belgesinin güncel olup olmadığı ve kalan kotası sorulmalıdır.

• İki ayrı periyodun karıştırılması

  Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği'nin EK-P bölümü periyodu tesis türüne göre ayırır: elektrik üretim, iletim ve dağıtım tesislerinde 2 yıl; enerji nakil ve dağıtım hatlarında 5 yıl; sanayi tesisleri ve ticaret merkezlerinde topraklama dirençlerinin muayene ve ölçümü 1 yıl, topraklama tesisiyle ilgili diğer muayene ve kontroller 2 yıl. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği ise işyerlerindeki elektrik ve topraklama tesisatı için, ilgili standartta aksi belirtilmedikçe en geç yılda bir kontrol ister. Bir tesis her iki kapsamdaysa kısa olan periyot bağlar.

• Ölçüm yapılıyor, değerlendirme yapılmıyor

  Cihaz çıktısı tek başına uygunluk belgesi değildir. Değer, tesisin koruma tertibatına ve ilgili sınır değere göre yorumlanmadıkça rapor yalnızca bir sayı listesidir. Tutanağın imzasız ya da tek nüsha kalması da aynı boşluğu doğurur.

• Sebep bulunmadan tekrar kapama

  Kesici açtıktan sonra röle kaydı okunmadan kapatılırsa ve arıza sürüyorsa, arıza akımı aynı noktadan ikinci kez geçer. Kablo eki, kontak ya da izolatörde başlayan hasar ikinci geçişte büyür. Arıza analizi, bakımın kendisinden daha ucuz olan kalemdir.

Sık sorulanlar